ژاپن با سرمایه گذاری گسترده در هوش مصنوعی فیزیکی و تکیه بر پیشینه صنعتی خود، به دنبال غلبه بر چالش های ناشی از ربات ها و کمبود نیروی کار و تصاحب سهم بزرگی از بازار جهانی است.
هوش مصنوعی فیزیکی داره به یکی از میدان های جنگ صنعتی بزرگ بعدی تبدیل می شه و تلاش ژاپن در این مسیر بیشتر از روی ناچاریه تا هر چیز دیگه ای. با کم شدن نیروی کار و فشار زیاد برای حفظ بهره وری، شرکت ها دارن به مرور ربات های مجهز به هوش مصنوعی رو در کارخونه ها، انبارها و زیرساخت های حیاتی به کار می گیرن. این وضعیت به طور مستقیم به چالش ربات ها و کمبود نیروی کار مربوط می شود.
وزارت اقتصاد، تجارت و صنعت ژاپن در اسفند 1404 اعلام کرد که هدفش ساخت یک بخش هوش مصنوعی فیزیکی داخلی و تصاحب 30 درصد از سهم بازار جهانی تا سال 1419 هست. طبق گفته این وزارتخانه، این کشور در حال حاضر هم جایگاه قدرتمندی در رباتیک صنعتی داره و سازنده های ژاپنی حدود 70 درصد از بازار جهانی رو در سال 1401 در اختیار داشتن.
تک کرانچ بر اساس گفتگو با سرمایه گذارها و مدیران این صنعت، بررسی کرده که چه چیزی باعث این تغییر شده، رویکرد ژاپن چه تفاوتی با آمریکا و چین داره و با به پختگی رسیدن این فناوری، ارزش واقعی احتمالا کجا خودش رو نشون می ده.
ربات ها و کمبود نیروی کار؛ محرک اصلی
رو گوپتا، مدیرعامل ووون کپیتال (Woven Capital)، به تک کرانچ گفت که چندین عامل باعث پذیرش این فناوری در ژاپن شده؛ از جمله پذیرش فرهنگی رباتیک، کمبود نیروی کار ناشی از فشارهای جمعیتی و قدرت صنعتی بالا در مکاترونیک و زنجیره های تامین سخت افزار. این عوامل نشان دهنده اهمیت روزافزون ربات ها و کمبود نیروی کار در این صنعت است.
هوگیل دو، شریک عمومی گلوبال برین (Global Brain)، هم گفت: «هوش مصنوعی فیزیکی به عنوان ابزاری برای تداوم فعالیت ها خریده می شه: چطور می شه کارخونه ها، انبارها، زیرساخت ها و بخش های خدماتی رو با آدم های کمتری سرپا نگه داشت؟ تا جایی که من می بینم، کمبود نیروی کار محرک اصلی این ماجراست و ضرورت استفاده از ربات ها و کمبود نیروی کار را دوچندان می کند.»
بحران جمعیتی ژاپن داره سرعت می گیره. در سال 1403، جمعیت برای چهاردهمین سال پیاپی کاهش پیدا کرد؛ افراد در سن کار فقط 59.6 درصد از کل جمعیت رو تشکیل می دن، سهمی که پیش بینی می شه در 20 سال آینده نزدیک به 15 میلیون نفر دیگه هم کم بشه. دو اشاره کرد که این وضعیت از همین حالا داره شیوه فعالیت شرکت ها رو تغییر می ده: نظرسنجی رویترز/نیکی در سال 1403 نشون داد که کمبود نیروی کار عامل اصلیه که شرکت های ژاپنی رو به سمت استفاده از هوش مصنوعی سوق می ده.
شو یاماناکا، یکی از مدیران سیلزفورس ونچرز (Salesforce Ventures)، که نگاهی به پیش بینی هوش مصنوعی در کسب وکارها برای سال های آتی دارد، در مصاحبه ای با تک کرانچ گفت: «محرک اصلی از بهره وری ساده به بقای صنعتی تغییر کرده. ژاپن با محدودیت عرضه فیزیکی روبرو شده که در اون خدمات ضروری به دلیل نبود نیروی کار قابل تداوم نیستن. با توجه به کاهش جمعیتِ در سن کار، هوش مصنوعی فیزیکی برای حفظ استانداردهای صنعتی و خدمات اجتماعی، یک فوریت ملی محسوب می شه، خصوصا با توجه به چالش ربات ها و کمبود نیروی کار.»
به گفته ایسی تاکینو، مدیرعامل و هم بنیان گذار موجین (Mujin)، ژاپن داره تلاش هاش رو برای پیشرفت اتوماسیون در تولید و لجستیک بیشتر می کنه. دولت برای مقابله با چالش های ساختاری مثل کمبود نیروی کار، مدام داره اتوماسیون رو تبلیغ می کنه. شرکت ژاپنی موجین نرم افزاری ساخته که به ربات های صنعتی اجازه می ده کارهای چیدمان و لجستیک رو به صورت خودکار انجام بدن. تاکینو گفت که رویکرد موجین روی نرم افزار تمرکز داره مخصوصا پلتفرم های کنترل رباتیک که به سخت افزارهای موجود اجازه می ده به شکل خودگردان و کارآمدتری عمل کنن.
قدرت سخت افزاری ربات ها و کمبود نیروی کار
جایی که ژاپن از قدیم در اون برتری داشته، بلوک های سازنده فیزیکی رباتیکه. اما اینکه آیا این مزیت در عصر هوش مصنوعی هم به کار میاد یا نه، سوالیه که هنوز جواب قطعی نداره. در بحث ربات ها و کمبود نیروی کار، این موضوع اهمیت فزاینده ای دارد.
به گفته سرمایه گذاران خطرپذیر مستقر در ژاپن، این کشور همچنان در قطعات اصلی رباتیک مثل عملگرها، سنسورها و سیستم های کنترلی قدرت خودش رو نشون می ده، در حالی که آمریکا و چین با سرعت بیشتری در حال توسعه سیستم های «فول استک» هستن که سخت افزار، نرم افزار و داده ها رو با هم یکپارچه می کنه.
یاماناکا گفت: «تخصص ژاپن در قطعات با دقت بالا که رابط فیزیکی حیاتی بین هوش مصنوعی و دنیای واقعیه یک مزیت استراتژیک به حساب میاد. کنترل این بخش، مزیت رقابتی قابل توجهی در زنجیره تامین جهانی ایجاد می کنه. اولویت فعلی اینه که با ادغام عمیق مدل های هوش مصنوعی با این سخت افزارها، به بهینه سازی در سطح سیستم سرعت ببخشیم.»
تاکینو معتقده که توانایی های سخت افزاری در چین و ژاپن در قوی ترین حالت خودش قرار داره و ژاپن به خصوص در کنترل حرکت رباتیک بسیار قدرتمنده، در حالی که آمریکا در لایه خدمات و توسعه بازار پیشتازه. از قدیم، خیلی از شرکت های آمریکایی از قدرت نرم افزاری شون برای ساخت کسب وکارهای یکپارچه شبیه به اپل استفاده کردن و پلتفرم های نرم افزاری قوی رو با سخت افزارهای باکیفیت آسیایی ترکیب کردن. با این حال، تاکینو می گه این مدل ممکنه در دنیای نوظهور هوش مصنوعی فیزیکی کاملا جواب نده.
تاکینو گفت: «در رباتیک و به خصوص در هوش مصنوعی فیزیکی، داشتن درک عمیق از ویژگی های فیزیکی سخت افزار حیاتیه. این کار نه تنها به توانایی های نرم افزاری، بلکه به فناوری های کنترلی بسیار تخصصی نیاز داره که توسعه شون زمان زیادی می بره و هزینه های شکست در اون ها بالاست.»
ساتوشی سوگی، مدیرعامل ویل (WHILL)، به تک کرانچ گفت که این استارتاپ که در توکیو و سانفرانسیسکو مستقر هست و وسایل نقلیه خودگردان برای جابه جایی شخصی می سازه، از میراث «مونو زوکوری» (Monozukuri) یا همون هنر ساخت و تولید ژاپنی برای گسترش جهانی خودش استفاده می کنه.
این شرکت یک پلتفرم یکپارچه شامل وسایل نقلیه الکتریکی، سنسورهای داخلی، سیستم های ناوبری و مدیریت ناوگان ابری برای حمل ونقل های کوتاه و خودگردان توسعه داده.
سوگی اشاره کرد که این شرکت از پتانسیل هر دو کشور ژاپن و آمریکا برای توسعه استفاده می کنه؛ از ژاپن برای اصلاح سخت افزار و رفع نیازهای جمعیت سالمند و از آمریکا برای سرعت بخشیدن به توسعه نرم افزار و آزمایش مدل های تجاری در مقیاس بزرگ بهره می بره.
از طرح های آزمایشی تا پیاده سازی در دنیای واقعی
دولت هم با حمایت های مالی از این حرکت پشتیبانی می کنه. تحت رهبری نخست وزیر سانائه تاکایچی، ژاپن حدود 6.3 میلیارد دلار برای تقویت توانمندی های اصلی هوش مصنوعی، پیشبرد یکپارچه سازی رباتیک و حمایت از پیاده سازی های صنعتی اختصاص داده است. این حمایت ها به حل مشکل ربات ها و کمبود نیروی کار کمک می کند.
تغییر مسیر از آزمایش به پیاده سازی واقعی همین حالا هم شروع شده. اتوماسیون صنعتی همچنان پیشرفته ترین بخش محسوب می شه و ژاپن هر سال ده ها هزار ربات نصب می کنه که بخش زیادی از اون ها در صنعت خودرو هستن. دو گفت که کاربردهای جدیدتر هم دارن کم کم جای خودشون رو باز می کنن.
دو گفت: «نشونه اش ساده ست؛ پیاده سازی هایی که مشتری بابتش پول می ده به جای طرح های آزمایشی که هزینه اش رو فروشنده تامین می کنه، عملکرد قابل اطمینان در تمام شیفت های کاری و معیارهای عملکردی قابل اندازه گیری مثل زمان فعالیت، میزان دخالت انسان و تاثیر روی بهره وری.»
در بخش لجستیک، شرکت ها دارن لیفتراک های خودکار و سیستم های انباری رو به کار می گیرن، در حالی که در مدیریت تاسیسات، از ربات های بازرس در مراکز داده و سایت های صنعتی استفاده می شه تا چالش ربات ها و کمبود نیروی کار را پوشش دهند.
شرکت هایی مثل سافت بنک (SoftBank) همین حالا دارن هوش مصنوعی فیزیکی رو در عمل به کار می برن و مدل های بینایی-زبانی رو با سیستم های کنترل بلادرنگ ترکیب می کنن تا ربات ها بتوانند محیط رو تفسیر کنن و کارهای پیچیده رو به صورت خودکار انجام بدن.
تورو توکوشیگه، مدیرعامل ترا درون (Terra Drone)، به تک کرانچ گفت که در بخش دفاعی که سیستم های خودگردان دارن به یک پایه اصلی تبدیل می شن، رقابت پذیری نه فقط به پلتفرم ها، بلکه به هوش عملیاتی که توسط هوش مصنوعی فیزیکی قدرت می گیره، بستگی داره. توکوشیگه اضافه کرد که ترا درون با ترکیب داده های عملیاتی با هوش مصنوعی، تلاش می کنه تا سیستم های خودگردان بتونن در محیط های واقعی به طور قابل اطمینان عمل کنن و از پیشرفت زیرساخت های دفاعی ژاپن حمایت کنن.
طبق گفته سرمایه گذارها و منابع صنعتی، سرمایه گذاری ها داره به فراتر از سخت افزار می ره و شرکت ها سرمایه بیشتری رو به نرم افزارهای هماهنگ کننده، دوقلوهای دیجیتال، ابزارهای شبیه سازی و پلتفرم های یکپارچه ساز اختصاص می دن.
ظهور اکوسیستم های ترکیبی
اکوسیستم هوش مصنوعی فیزیکی ژاپن هم به روش هایی در حال تکامله که با مدل های سنتی تحول تکنولوژی متفاوته. به جای مدل «برنده صاحب همه چیز»، فعالان این صنعت انتظار یک مدل ترکیبی رو دارن که در اون شرکت های بزرگ و قدیمی مقیاس پذیری و قابلیت اطمینان رو فراهم می کنن و استارتاپ ها نوآوری در نرم افزار و طراحی سیستم رو پیش می برن.
شرکت های بزرگ و مستقر مثل تویوتا موتور، میتسوبیشی الکتریک و هوندا موتور، مزیت های قابل توجهی در مقیاس تولید، روابط با مشتری و توانایی های عملیاتی دارن. اما استارتاپ ها در حال پیدا کردن نقش های حیاتی در حوزه های نوظهور مثل نرم افزارهای هماهنگ کننده، سیستم های ادراکی و اتوماسیون جریان کار هستن.
یاماناکا گفت: «رابطه بین استارتاپ ها و شرکت های بزرگ، یک اکوسیستم مکمل همدیگه است. رباتیک به توسعه سخت افزاری سنگین، دانش عملیاتی عمیق و هزینه های سرمایه ای زیادی نیاز داره. با ترکیب دارایی های عظیم و تخصص حوزه ایِ شرکت های بزرگ با نوآوری های تحول آفرین استارتاپ ها، این صنعت می تونه رقابت پذیری جهانی خودش رو تقویت کنه.»
مدیرعامل ترا درون گفت که اکوسیستم دفاعی ژاپن هم داره از سلطه شرکت های بزرگ به سمت همکاری بیشتر با استارتاپ ها حرکت می کنه. شرکت های بزرگ همچنان روی پلتفرم ها، مقیاس و یکپارچه سازی تمرکز دارن، در حالی که استارتاپ ها توسعه سیستم های کوچک تر، نرم افزار و عملیات رو پیش می برن و سرعت و انعطاف پذیری به عوامل رقابتی کلیدی تبدیل شدن.
شرکت هایی مثل موجین در حال توسعه پلتفرم هایی هستن که بالاتر از سخت افزار قرار می گیرن و امکان اتوماسیون با تجهیزات سازنده های مختلف و پیاده سازی سریع تر رو در صنایع فراهم می کنن. بقیه شرکت ها، از جمله ترا درون، رویکردهای مشابهی رو برای سیستم های خودگردان به کار می گیرن و هوش مصنوعی و داده های عملیاتی رو برای حمایت از کاربردهای واقعی در مقیاس بزرگ با هم ترکیب می کنن.
دو گفت: «ارزشمندترین و ماندگارترین بخش در اختیار کسی خواهد بود که مالکیت پیاده سازی، یکپارچه سازی و بهبود مستمر رو در دست داشته باشه.»
تلاش ژاپن برای ادغام میراث مهندسی دقیق با نرم افزارهای هوشمند، نشان دهنده مسیری استراتژیک برای حفظ بقای اقتصادی در عصر پیری جمعیت است. این کشور با بهره گیری از همکاری میان غول های صنعتی و استارتاپ های نوپا، نه تنها به دنبال حل چالش های داخلی است، بلکه قصد دارد الگوی جدیدی از خودگردانی را به بازارهای جهانی عرضه کند تا کمبود نیروی انسانی دیگر مانعی برای پیشرفت و بهره وری نباشد.
In Japan, the robot isn’t coming for your job; it’s filling the one nobody wants
