امروزه غول های فناوری در حال انجام مخارج عظیمی برای تامین قدرت پردازشی مدل های پیشرفته هستند. اجرای یک محصول هوش مصنوعی به قدرت پردازشی خیلی زیادی نیاز داره و همزمان با رقابت دنیای تکنولوژی برای استفاده از قدرت مدل های هوش مصنوعی، یه رقابت موازی هم برای ساخت زیرساخت هایی که قراره به این مدل ها نیرو بدن در جریانه. این رقابت شامل سرمایه گذاری زیرساخت هوش مصنوعی گسترده ای است. توی یکی از گزارش های مالی اخیر، جن سون هوانگ، مدیرعامل انویدیا، تخمین زد که تا پایان این دهه، بین 3 تا 4 تریلیون دلار صرف زیرساخت های هوش مصنوعی می شه که بخش زیادی از این پول از طرف خود شرکت های هوش مصنوعی میاد. اونا توی این مسیر دارن فشار خیلی زیادی به شبکه های برق وارد می کنن و ظرفیت ساخت وساز این صنعت رو به سقف خودش می رسونن.
در ادامه، هر چیزی که درباره بزرگ ترین پروژه های زیرساختی هوش مصنوعی می دونیم رو آوردیم، از جمله هزینه های کلان متا، اوراکل، مایکروسافت، گوگل و OpenAI. با ادامه این تب وتاب و بالا رفتن عدد و رقم ها، ما هم این لیست رو به روز نگه می داریم.
سرمایه گذاری زیرساخت هوش مصنوعی؛ مشارکت مایکروسافت در OpenAI
احتمالا این همون قراردادی بود که کل تب وتاب کنونی هوش مصنوعی رو راه انداخت: در سال 1398 (2019)، مایکروسافت یک سرمایه گذاری 1 میلیارد دلاری روی یک موسسه غیرانتفاعی پرسرصدا به اسم OpenAI انجام داد که اون زمان بیشتر به خاطر ارتباطش با ایلان ماسک شناخته می شد. نکته مهم این بود که این قرارداد، مایکروسافت رو به ارائه دهنده انحصاری خدمات ابری برای OpenAI تبدیل کرد و با سنگین تر شدن نیازهای آموزش مدل ها، بخش بیشتری از سرمایه گذاری مایکروسافت به جای نقد، به شکل اعتبار ابری آزور (Azure) پرداخت شد.
این سرمایه گذاری زیرساخت هوش مصنوعی برای هر دو طرف عالی بود: مایکروسافت تونست فروش آزور خودش رو بالا ببره و OpenAI هم برای بزرگ ترین هزینه اش پول بیشتری گرفت. در سال های بعد، مایکروسافت سرمایه گذاری خودش رو به نزدیک 14 میلیارد دلار رسوند حرکتی که وقتی OpenAI به یک شرکت انتفاعی تبدیل بشه، سود خیلی زیادی نصیب مایکروسافت می کنه.
همکاری بین این دو شرکت اخیرا کمی کمرنگ شده. پارسال OpenAI اعلام کرد که دیگه به طور انحصاری از ابر مایکروسافت استفاده نمی کنه و در عوض به این شرکت حق تقدم برای نیازهای زیرساختی آینده رو می ده، اما اگه آزور نتونه نیازهاشون رو برطرف کنه، سراغ گزینه های دیگه می رن. مایکروسافت هم شروع کرده به بررسی مدل های پایه دیگه برای محصولات هوش مصنوعی خودش تا وابستگی اش به این غول هوش مصنوعی رو حتی کمتر کنه.
توافق OpenAI با مایکروسافت اونقدر موفق بود که حالا برای سرویس های هوش مصنوعی عادی شده که با یک ارائه دهنده ابری خاص قرارداد ببندن. در همین راستا، همکاری شرکت های هوش مصنوعی به عنوان پاسخی به تغییرات شدید بازار و نیاز به زیرساخت های اشتراکی و بهینه تلقی می شود. آنتروپیک نیز 8 میلیارد دلار سرمایه از آمازون دریافت کرده و در عین حال تغییراتی در سطح هسته (kernel) روی سخت افزار این شرکت ایجاد کرده تا برای آموزش هوش مصنوعی مناسب تر بشه.
گوگل کلاود هم با شرکت های هوش مصنوعی کوچک تری مثل Lovable و Windsurf به عنوان «شرکای محاسباتی اصلی» قرارداد بسته، هرچند این قراردادها شامل سرمایه گذاری نبودن. حتی OpenAI هم دوباره سراغ منابع قبلی رفته و در شهریور 1404 یک سرمایه گذاری 100 میلیارد دلاری از انویدیا دریافت کرد که بهش اجازه می ده پردازنده های گرافیکی بیشتری از این شرکت بخره.
ظهور اوراکل
در 9 تیر 1404، اوراکل در پرونده ای در کمیسیون بورس و اوراق بهادار (SEC) فاش کرد که یک قرارداد خدمات ابری 30 میلیارد دلاری با یک شریک ناشناس امضا کرده؛ این رقم بیشتر از کل درآمدهای ابری این شرکت در کل سال مالی قبله. در نهایت مشخص شد که OpenAI همون شریک بوده و به این ترتیب اوراکل در کنار گوگل، به یکی از شرکای میزبانی OpenAI بعد از دوره مایکروسافت تبدیل شد. جای تعجب نیست که ارزش سهام این شرکت بلافاصله بالا رفت.
چند ماه بعد، دوباره همین اتفاق افتاد. در 19 شهریور، اوراکل یک قرارداد 5 ساله 300 میلیارد دلاری برای قدرت پردازشی فاش کرد که قراره از سال 1406 شروع بشه. سهام اوراکل حتی بالاتر رفت و برای مدت کوتاهی، مؤسس اون یعنی لری الیسون رو به ثروتمندترین مرد جهان تبدیل کرد. مقیاس این معامله واقعا خیره کننده ست: OpenAI هنوز 300 میلیارد دلار برای خرج کردن ندارد، بنابراین این رقم بر پایه رشد عظیم هر دو شرکت و البته مقدار زیادی اعتماد برآورد شده.
اما قبل از اینکه حتی یک دلار خرج بشه، این معامله اوراکل رو به عنوان یکی از پیشروترین ارائه دهندگان زیرساخت هوش مصنوعی و یک قدرت مالی بزرگ تثبیت کرده. این تحول نشان دهنده اهمیت روزافزون سرمایه گذاری زیرساخت هوش مصنوعی در بازار جهانی است.
موج سرمایه گذاری های انویدیا در سرمایه گذاری زیرساخت هوش مصنوعی
در حالی که آزمایشگاه های هوش مصنوعی برای ساخت زیرساخت ها دست ودپا می زنن، بیشترشون دارن پردازنده های گرافیکی (GPU) رو از یک شرکت می خرن: انویدیا. این تجارت باعث شده انویدیا پر از پول نقد بشه و حالا داره این پول رو به روش های غیرمتعارف دوباره توی همین صنعت سرمایه گذاری می کنه.
در شهریور 1404، انویدیا 4 درصد از سهام رقیبش، اینتل، رو به مبلغ 5 میلیارد دلار خرید اما معاملاتش با مشتری های خودش حتی از این هم عجیب تر بوده. یک هفته بعد از فاش شدن معامله اینتل، این شرکت یک سرمایه گذاری زیرساخت هوش مصنوعی 100 میلیارد دلاری در OpenAI رو اعلام کرد که با پردازنده های گرافیکی پرداخت می شه؛ پردازنده هایی که قرار بود در پروژه های دیتاسنتر جاری OpenAI استفاده بشن.
انویدیا از اون زمان معامله مشابهی رو با شرکت xAI متعلق به ایلان ماسک اعلام کرده و OpenAI هم یک قرارداد جداگانه «سهام در ازای پردازنده گرافیکی» با AMD راه انداخته.
اگه این روند به نظرتون دایره وار میاد، به خاطر اینه که واقعا هم هست. پردازنده های گرافیکی انویدیا به این دلیل ارزشمند هستن که خیلی کمیابن و انویدیا با معامله مستقیم اونا در طرح های دیتاسنتر که مدام در حال بزرگ تر شدن هستن، مطمئن می شه که این کمیابی حفظ بشه. همین حرف رو می شه درباره سهام خصوصی OpenAI هم زد که چون از طریق بازارهای عمومی قابل دسترسی نیست، ارزشش خیلی بیشتر شده. فعلا OpenAI و انویدیا دارن به اوج می رسن و به نظر نمی رسه کسی خیلی نگران باشه اما اگه این شتاب شروع به کم شدن کنه، این نوع قراردادها با دقت و وسواس خیلی بیشتری بررسی می شن.
ساخت دیتاسنترهای مقیاس بالای فردا
برای شرکت هایی مثل متا که از قبل زیرساخت های قدیمی قابل توجهی دارن، داستان پیچیده تر و البته به همون اندازه پرهزینه ست. مارک زاکربرگ، مدیرعامل متا، گفته که این شرکت قصد داره تا پایان سال 1407 مبلغ 600 میلیارد دلار برای زیرساخت های آمریکا هزینه کنه.
در نیمه اول سال 1404، این شرکت 30 میلیارد دلار بیشتر از سال قبل خرج کرد که بخش زیادی از اون به خاطر جاه طلبی های روزافزون این شرکت در زمینه هوش مصنوعی بود. بخشی از این هزینه ها صرف قراردادهای ابری بزرگ می شه، مثل قرارداد 10 میلیارد دلاری اخیر با گوگل کلاود، اما منابع حتی بیشتری داره صرف دو دیتاسنتر غول پیکر جدید می شه.
یک سایت جدید به مساحت حدود 910 هکتار در لوئیزیانا به نام هایپریون (Hyperion)، هزینه ساختی در حدود 10 میلیارد دلار خواهد داشت و تخمین زده می شه که 5 گیگاوات قدرت پردازشی فراهم کنه. نکته جالب اینه که این سایت توافقی با یک نیروگاه هسته ای محلی داره تا بتونه بار انرژی اضافی رو مدیریت کنه. یک سایت کوچیک تر در اوهایو به نام پرومتئوس (Prometheus) هم انتظار می ره در سال 1405 با سوخت گاز طبیعی وارد مدار بشه.
این حجم از ساخت وساز هزینه های زیست محیطی واقعی به همراه داره. شرکت xAI ایلان ماسک دیتاسنتر و نیروگاه ترکیبی خودش رو در ممفیس جنوبی، تنسی ساخت. این نیروگاه به دلیل استفاده از یک سری توربین های گاز طبیعی که به گفته کارشناسان قانون هوای پاک رو نقض می کنن، خیلی سریع به یکی از بزرگ ترین تولیدکننده های مواد شیمیایی مه دودزا در منطقه تبدیل شده.
پروژه بلندپروازانه استارگیت
درست دو روز بعد از دومین مراسم تحلیفش در دی ماه گذشته، رئیس جمهور ترامپ یک سرمایه گذاری مشترک بین سافت بنک (SoftBank)، OpenAI و اوراکل رو اعلام کرد که هدفش صرف 500 میلیارد دلار برای ساخت زیرساخت های هوش مصنوعی در ایالات متحده بود. این پروژه که به یاد فیلم سال 1373 (1994) «Stargate» نام گذاری شده، با تبلیغات خیلی زیادی همراه بود و ترامپ اون رو «بزرگ ترین پروژه سرمایه گذاری زیرساخت هوش مصنوعی در تاریخ» نامید. سام آلتمن از OpenAI هم با این حرف موافق بود و گفت: «فکر می کنم این مهم ترین پروژه این دوران باشه.»
به طور کلی، نقشه این بود که سافت بنک بودجه رو تامین کنه و اوراکل با نظرات OpenAI کار ساخت وساز رو انجام بده. ترامپ هم ناظر بر همه چیز بود و قول داد که تمام موانع قانونی که ممکنه سرعت کار رو کم کنن، از سر راه برداره. اما از همون اول تردیدهایی وجود داشت، از جمله از طرف ایلان ماسک، رقیب تجاری آلتمن، که ادعا می کرد این پروژه بودجه کافی در اختیار نداره.
با فروکش کردن تبلیغات اولیه، این پروژه هم کمی شتاب خودش رو از دست داده. در مرداد ماه، بلومبرگ گزارش داد که شرکا در رسیدن به یک توافق نهایی شکست خوردن. با این حال، پروژه با ساخت هشت دیتاسنتر در ابیلین، تگزاس پیش رفته و قرار هست ساخت آخرین ساختمان تا پایان سال 1405 تموم بشه.
بحران هزینه های سرمایه ای (Capex)
«هزینه های سرمایه ای» معمولا یک معیار خیلی خشک و بی روحه که به مخارج یک شرکت برای دارایی های فیزیکی اشاره داره. اما وقتی شرکت های فناوری صف کشیدن تا برنامه های هزینه ای خودشون رو برای سال 1405 گزارش بدن، هجوم هزینه ها برای دیتاسنترها این ارقام رو خیلی جذاب تر و البته خیلی بزرگ تر کرد.
آمازون با پیش بینی 200 میلیارد دلار هزینه در سال 1405 (در مقایسه با 131 میلیارد دلار در سال 1404) پیشتاز بود، در حالی که گوگل با تخمینی بین 175 تا 185 میلیارد دلار (در مقایسه با 91 میلیارد دلار در سال 1404) در رتبه دوم قرار داشت. متا هم 115 تا 135 میلیارد دلار تخمین زد (در مقایسه با 71 میلیارد دلار در سال قبل)، هرچند این رقم کمی فریبنده ست چون بسیاری از پروژه های دیتاسنتر کلا در ترازنامه های اونا ثبت نشدن. در مجموع، غول های فناوری قصد دارن تنها در سال 1405 نزدیک به 700 میلیارد دلار صرف پروژه های دیتاسنتر کنن.
این حجم از پول کافی بود تا بعضی از سرمایه گذارها رو بترسونه. با این حال، شرکت ها عمدتا عقب نشینی نکردن و توضیح دادن که زیرساخت های هوش مصنوعی برای آینده شرکت هاشون حیاتیه. این موضوع یک وضعیت عجیب ایجاد کرده. همون طور که انتظار می ره، مدیران فناوری نسبت به همتایان خودشون در وال استریت خوش بین تر هستن و هرچی شرکت های فناوری بیشتر خرج می کنن، بانکدارهاشون نگران تر می شن.
حجم عظیم بدهی هایی که خیلی از شرکت ها برای تامین مالی این ساخت وسازها متحمل می شن رو هم به این ماجرا اضافه کنید تا متوجه بشید چرا مدیران مالی در سراسر دره (سیلیکون ولی) دارن دندون قروچه می کنن. با وجود تردیدها، شرکت ها همچنان به سرمایه گذاری زیرساخت هوش مصنوعی ادامه می دهند.
این حجم از هزینه ها نشان دهنده تغییر بنیادین در اولویت های اقتصادی است، جایی که قدرت سخت افزاری و دسترسی به انرژی به اندازه کدهای نرم افزاری اهمیت پیدا کرده اند. موفقیت نهایی این مسیر در گرو آن است که آیا غول های فناوری می توانند این دیتاسنترهای عظیم را به جریان های درآمدی پایدار تبدیل کنند یا خیر.
این مقاله اولین بار در 31 شهریور منتشر شده است.
The billion-dollar infrastructure deals powering the AI boom
