اگر از پلتفرم های نوظهور آگاه نباشید، احتمالا تا قبل از خرید توییتر توسط ایلان ماسک و تغییر نام آن به X، از ماهیت مستودون بی خبر بودید. این مقاله راهنمای استفاده از ماستودون را به شما ارائه می دهد. بلافاصله پس از این معامله، میلیون ها نفر که نگران آینده توییتر بودند، به مستودون هجوم بردند، یک سایت میکروبلاگینگ مشابه. با گذشت زمان، کاربران اپلیکیشن های دیگری مانند «بلواسکای» (Bluesky) یا «تردز» (Threads) اینستاگرام را نیز امتحان کردند؛ اما از آنجایی که مستودون از سال 1395 (2016) راه اندازی شده بود، سال ها فرصت داشت تا هویت مستقل خود را بسازد و تنها یک جایگزین برای توییتر نباشد.
آشنایی و راهنمای استفاده از ماستودون
مستودون در سال 1395 توسط یه برنامه نویس آلمانی به اسم «اوژن روچکو» (Eugen Rochko) پایه گذاری شد. برخلاف توییتر، فیس بوک، ردیت یا بقیه شبکه های اجتماعی معروف، مستودون یه سازمان غیرانتفاعیه؛ یعنی هدفش به جای سودرسانی به سهام دارها، خدمت به عموم مردمه. این راهنمای استفاده از ماستودون به شما کمک می کند تا با این پلتفرم غیرانتفاعی بهتر آشنا شوید.
مستودون در نگاه اول شاید شبیه یه کپی از توییتر به نظر بیاد، اما سیستمی که پشت این پلتفرم قرار داره خیلی پیچیده تره. این سرویس غیرمتمرکزه (نه، منظورمون مدل بلاک چینی نیست!) و خودش رو به عنوان یه «شبکه فدرال» معرفی می کنه که عملکردش شبیه به ایمیله.
وقتی برای اولین بار اکانت می سازی، یه سرور انتخاب می کنی؛ دقیقا مثل وقتی که انتخاب می کنی ایمیلت رو توی جی میل، هات میل یا یاهو بسازی. این کار آدرس پروفایل تو رو مشخص می کنه. مثلا اگه از طریق سرور «عدالت اقلیمی» عضو بشی، آدرست می شه @[username]@climatejustice.social. اما فرقی نمی کنه توی کدوم سرور عضو شده باشی، می تونی با کاربرهای سرورهای دیگه ارتباط داشته باشی؛ درست همون طوری که کاربرهای جی میل به هات میل ایمیل می زنن و برعکس. البته بعضی سرورها ممکنه سرورهای دیگه رو (مثلا اگه گروه نامناسبی باشن) مسدود کرده باشن، که در این صورت نمی تونی با کاربرهای اون سرور خاص ارتباط بگیری.
اصطلاحات مستودونی
کاربرهای مستودون معمولا به انجمن های مختلف می گن «اینستنس» (Instance) یا همون سرور. این سرورها می تونن توسط افراد، گروه ها یا سازمان ها اداره بشن و هر کدوم قوانین خاص خودشون رو برای ثبت نام و مدیریت محتوا دارن. بعضی سرورها اجازه می دن هر کسی عضو بشه، اما بعضی دیگه فقط با دعوت نامه یا تایید ادمین عضو می گیرن. مثلا یه سرور برای دانشمندان حرفه ای، از متقاضی ها می خواد لینک پژوهش هاشون رو بفرستن تا ثابت بشه که واقعا متخصص هستن.
شاید انتخاب سرور برای ثبت نام کمی استرس زا به نظر برسه، اما اصلا نگران نباش چون بعدا می تونی اکانتت رو جابه جا کنی. در ضمن، فارغ از اینکه بقیه توی کدوم سرور هستن، می تونی دنبالشون کنی.
ممکنه شنیده باشی که مستودون رو بخشی از «فدی ورس» (Fediverse) یا همون «دنیای فدرال» معرفی می کنن؛ یعنی شبکه ای به هم پیوسته از سرویس های مختلف اجتماعی. می دونی که داشتن اکانت توییتر به این معنی نیست که بتونی با همون اکانت توی اینستاگرام فعالیت کنی، درسته؟ اما توی فدی ورس، داشتن یه اکانت مستودون بهت اجازه می ده که اگه دوست داشتی، به بقیه شبکه های اجتماعی غیرمتمرکز هم دسترسی داشته باشی.
گاهی ممکنه ببینی که به معادلِ «توییت» در مستودون می گن «توت» (Toot)، اما این اصطلاح دیگه داره از مد می افته (چون یه کم خنده داره!). این روزها اکثر مردم بهشون می گن «پست»، ولی کلمه «توت» هنوز توی اپلیکیشن های قدیمی تر دیده می شه.
مستودون از خیلی از قابلیت های توییتر مثل ریپلای، ریتوییت (که اینجا بهش می گن بوست)، فیوریت، بوک مارک و هشتگ پشتیبانی می کنه. برای مدتی، مستودون عمدا قابلیت «نقل قول» (Quote Tweet) رو اضافه نکرده بود چون معتقد بودن باعث می شه بقیه به کسی هجمه ببرن، اما در نهایت کوتاه اومدن و این قابلیت رو در سال 1404 (2025) عرضه کردن.
علاوه بر این، «لیست ها» در مستودون یه کم با توییتر فرق دارن؛ چون فقط کسایی رو می تونی به لیست اضافه کنی که قبلا فالوشون کرده باشی. پیام های مستقیم (DM) هم در واقع همون پست هایی هستن که توشون آیدی طرف رو زدی، نه اینکه یه اینباکس جداگونه و خصوصی باشه؛ پس یادت نره تنظیمات نمایش پست رو جوری تغییر بدی که فقط خودت و طرف مقابل بتونید ببینیدش.
تصویر زیر محیط کاربری ساده و کاربرپسند این شبکه اجتماعی را نشان می دهد که شباهت های زیادی به پلتفرم های میکروبلاگینگ دیگر دارد.
همان طور که در تصویر مشاهده می کنید، رابط کاربری مستودون برای تسهیل تعاملات و دسترسی سریع به بخش های مختلف طراحی شده است.
اعتبار تصویر: Fediverse (در پنجره جدید باز می شود)
متن باز (Open Source) بودن مستودون یعنی چی؟
هر کسی می تونی کدهای مستودون رو دانلود کنه، تغییر بده و روی سرور خودش نصب کنه. در واقع توسعه دهنده های اصلی پلتفرم، مالک کپی رایت اون نیستن.
البته این به این معنی نیست که می تونی کدهای مستودون رو برداری و منبعش رو اعلام نکنی. پلتفرم «تروث سوشال» (Truth Social) متعلق به دونالد ترامپ، اولش با کدهای مستودون راه افتاد و طوری وانود کرد که انگار نرم افزار خودشونه. مستودون هم اصلا از این قضیه خوشش نیومد.
راهنمای استفاده از ماستودون؛ چگونگی ساخت اکانت
وقتی وارد سایت مستودون می شی، روی دکمه «ساخت اکانت» (create account) کلیک می کنی که تو رو به صفحه ای می بره که لیست سرورها اونجاست. می تونی این سرورها رو بر اساس منطقه، زبان، موضوع، سرعت ثبت نام و چیزهای دیگه فیلتر کنی. اونجا یه سروری که به نظرت جالب میاد رو پیدا کن و عضو شو. اگه سروری نیاز به تایید داشته باشه، ممکنه مجبور بشی یه کم منتظر بمونی. بعد از اون، می تونی فالو کردن بقیه رو شروع کنی، فرقی هم نمی کنه اونا توی سرور خودت باشن یا نه.
برای اینکه کاربرهای جدید موقع انتخاب سرور گیج نشن، مستودون هم زمان با موج خروج کاربرها از توییتر، تغییراتی داد تا ساخت اکانت راحت تر بشه. الان موقع ثبت نام، یه گزینه راحت بهت میده تا بدون نیاز به انتخاب سرور، مستقیم توی mastodon.social اکانت بسازی.
چطوری تصمیم بگیریم عضو کدوم سرور بشیم؟
سایت مستودون منابع راهنمای خوبی داره، اما هنوزم پیدا کردن یه سرور که با علایقت جور باشه ممکنه یه کم سخت و گیج کننده به نظر بیاد. از دوستات که توی مستودون هستن پیشنهاد بگیر! یا اصلا یه جای رندوم عضو شو، چون وقتی کار باهاش رو یاد گرفتی، همیشه می تونی بعدا سرورت رو عوض کنی.
می شه با آدم هایی که توی سرورهای دیگه هستن حرف زد؟
بله، می تونی آدم های خارج از سرور خودت رو فالو کنی و به پست هاشون جواب بدی. اما یه نکته وجود داره: وقتی می خوای کسی رو از یه سرور دیگه فالو کنی، اول باید آیدی کاملش رو توی کادر جستجوی سرور خودت وارد کنی تا پیداش کنی و بعد فالوش کنی. نمی تونی همین طوری بری توی پروفایلش و مثل توییتر دکمه فالو رو بزنی.
فرق تایم لاین های Home، Local و Federated چیه؟
تایم لاین Home پست های کسایی رو نشون می ده که فالوشون کردی، شبیه توییتر. تایم لاین Local پست های همه کاربرهای سرور خودت رو نشون می ده. تایم لاین Federated هم تمام پست های عمومیِ افرادی رو نشون می ده که کاربرهای سرورِ تو فالوشون کردن. (یه نکته: اگه سرعت پست ها خیلی زیاده، می تونی از بخش تنظیمات ظاهری، گزینه «Slow Mode» رو فعال کنی تا آپدیت ها فقط وقتی که خودت کلیک می کنی نشون داده بشن.)
سیاست مدیریت محتوای مستودون چطوریه؟
ادمین های هر سرور قوانین خودشون رو برای مدیریت محتوا دارند؛ پس بهتره قوانین سروری که انتخاب می کنی رو بخونی تا مطمئن بشی با ارزش هات همخوانی داره.
معایب مستودون در مقایسه با توییتر (X) چیه؟
تعداد کاربرهای مستودون خیلی کمتر از توییتره. همچنین کار باهاش خیلی سخت تر و غیرشهودی تره، چون مثل توییتر برای مخاطب انبوه جهانی طراحی نشده. البته این ممکنه با گذشت زمان و پیوستن برنامه نویس های بیشتر به پروژه تغییر کنه.
مزایای مستودون در مقایسه با توییتر (X) چیه؟
خب، اول از همه اینکه مستودون متعلق به ایلان ماسک نیست! البته در کوتاه مدت سخته که مستودون بتونه اون حس «پاتوق جهانی» که توییتر داشت رو تکرار کنه. با این حال، بعضی کاربرها مستودون رو به X ترجیح می دن چون ذاتا قابلیت شخصی سازی بیشتری داره. برخلاف X، انجمن های مختلف قوانین محتوایی متفاوتی دارن که تجربه های کاربری متنوعی رو رقم می زنه.
در ضمن، با اینکه تعداد کاربرها کمتره، اما این موضوع باعث می شه گاهی گفتگوها شخصی تر و مستقیم تر باشه، برخلاف توییتر که انگار داری توی یه فضای خالی فریاد می زنی. این مزایا، تجربه کلی راهنمای استفاده از ماستودون را برای بسیاری از کاربران دلپذیرتر می کند.
آیا مستودون امن تر از توییتره؟
امنیت مستودون به خودت بستگی داره. به خاطر ساختار غیرمتمرکزش، اگه دنبال یه فضای کنترل شده تر هستی، می تونی عضو سروری بشی که قوانین سخت گیرانه تری علیه مزاحمت داره. برخلاف ساختارهای نظارتی در برخی برنامه های جاسوسی تلفن که ممکن است حریم خصوصی را نقض کنند، مستودون بر شفافیت تاکید دارد. مثلا فقط می تونی بر اساس هشتگ جستجو کنی، نه کلماتی که توی متن پست (توت) هست. پس اگه می خوای پستت دیده بشه، باید هشتگ بزنی؛ و اگه ترجیح می دی دایره مخاطبت محدود باشه، کسی نمی تونه با جستجوی یه کلمه خاص، پستت رو پیدا کنه، مگر اینکه خودت هشتگ زده باشی. در این بخش از راهنمای استفاده از ماستودون، به بررسی جنبه های امنیتی این پلتفرم می پردازیم.
البته جستجوی متنی برای پست هایی که خودت نوشتی، لایک کردی، بوست کردی یا توشون منشن شدی کار می کنه که خیلی هم مفیده.
می شه عکس و ویدیو هم پست کرد؟
همون طور که گفتیم، مستودون خیلی از قابلیت های توییتر رو داره اما پشتیبانیش از رسانه ها محدودتره. در حالی که توییتر از انواع فایل ها، بخش صوتی Spaces، عکس، ویدیو، گیف، نظرسنجی و لوکیشن دقیق پشتیبانی می کنه، مستودون فعلا فقط عکس، ویدیو، صدا و نظرسنجی داره. این محدودیت ها بخشی از تجربیات راهنمای استفاده از ماستودون در زمینه به اشتراک گذاری محتوای چندرسانه ای است.
می تونی تا 4 تا عکس با حجم حداکثر 8 مگابایت به هر پست اضافه کنی. ویدیو و صدا هم محدودیت زمانی ندارن اما حجم فایلشون نباید بیشتر از 40 مگابایت باشه.
می شه پست ها رو فقط برای دوست ها فرستاد؟
مستودون این امکان رو بهت میده که موقع نوشتن پست، سطح دسترسی رو تعیین کنی. پست ها می تونن «عمومی» باشن (همه ببینن)، «فهرست نشده» (عمومی باشن اما در جستجوها نیان)، «فقط فالوورها» یا «فقط افراد منشن شده» .
آیا توی مستودون می شه تیک آبی گرفت؟
نه، سیستم تایید هویت جهانی مثل توییتر وجود نداره. بعضی سرورها ممکنه موقع ثبت نام هویتت رو چک کنن. خودت هم می تونی با اضافه کردن لینک های خاص (با ویژگی rel=”me”) به پروفایلت، به نوعی ثابت کنی که خودت هستی.
بعضی سرورها هم با ایده تیک آبی شوخی می کنن. مثلا سرور mstdn.social بهت اجازه می ده ایموجی تیک آبی رو کنار اسمت بذاری که با اینکه هیچ ارزش رسمی نداره، اما ظاهرت رو شبیه اکانت های وریفای شده می کنه. (یه جورایی مثل سیستم جدید توییتر، ولی رایگان!)
در ادامه تصویری از یک پروفایل شخصی سازی شده را می بینید که نشان دهنده انعطاف پذیری بالای این پلتفرم در نمایش اطلاعات کاربری است.
این تصویر به خوبی نشان می دهد که چگونه کاربران می توانند هویت بصری خود را در این محیط غیرمتمرکز مدیریت کنند.
اعتبار تصویر: @[email protected] (در پنجره جدید باز می شود)
مستودون موندنیه؟
تا تابستان 1404 (2025)، مستودون کمتر از یک میلیون کاربر فعال ماهانه و حدود 10 میلیون کاربر ثبت نام شده داره. یعنی خیلی کوچیک تر از X هست که تخمین زده می شه 132 میلیون کاربر فعال روزانه داره. با این حال، همه شبکه های اجتماعی مثل هم نیستن؛ شاید تو ترجیح بدی توی یه سرور اختصاصی درباره بازی های رومیزی «توت» بزنی، تا اینکه توی فضای آشفته توییتر باشی. یا شاید هم این سیستم غیرمتمرکز برات گیج کننده باشه و ترجیح بدی توی همون X بمونی یا بری سراغ بلواسکای و تردز. انتخاب با خودته!
امیدواریم این راهنمای استفاده از ماستودون به شما در تصمیم گیری و درک بهتر این پلتفرم کمک کرده باشد.
نمی خوام X رو ترک کنم. می شه پست هام رو هم زمان توی هر دو بذارم؟
بله، با ابزارهای جانبی این کار ممکنه. باید به این ابزارها اجازه دسترسی به اکانت توییتر و مستودونت رو بدی. سرویس Moa Party گزینه خوبیه که اجازه می ده انتخاب کنی کدوم توییت ها یا ریتوییت ها کپی بشن. ابزارهای دیگه ای مثل Mastodon Twitter Crossposter هم توی گیت هاب (GitHub) در دسترس هستن.
می شه دوست های توییترم رو توی مستودون پیدا کنم؟
بله، برای این کار هم ابزارهای جانبی وجود دارن. خیلی از کاربرها از ابزارهایی مثل Fedifinder، Twitodon و Debirdify استفاده می کنن.
آیا مستودون با بلواسکای و تردز کار می کنه؟
در مورد بلواسکای جواب منفیه؛ مگه اینکه اونا تصمیم بگیرن از پروتکل ActivityPub (که مستودون ازش استفاده می کنه) استفاده کنن. فعلا بلواسکای قصدی برای این کار نداره و داره پروتکل شبکه خودش رو می سازه. بین توسعه دهنده ها شک و تردیدهایی وجود داره که آیا این تصمیم بلواسکای به خاطر مزایای فنیه یا می خوان در آینده کنترل کامل شبکه رو دستشون بگیرن.
اما «تردز» از ActivityPub پشتیبانی می کنه. کاربرهای تردز می تونن انتخاب کنن که پست هاشون با بقیه سرورهای این پروتکل، از جمله مستودون، به اشتراک گذاشته بشه.
مستودون با ارائه ساختاری متفاوت، کاربران را به بازگشت به ریشه های اینترنت و جوامع کوچک تر دعوت می کند. در حالی که غول های تکنولوژی بر سر مالکیت داده ها رقابت می کنند، این پلتفرم با رویکرد متن باز خود نشان داده که می توان فضایی برای گفتگو ساخت که در آن کاربران، و نه الگوریتم ها، حاکم اصلی هستند. یادگیری و تطبیق با این محیط جدید ممکن است کمی زمان بر باشد، اما آزادی و امنیتی که در درازمدت نصیب کاربران می شود، ارزش این تلاش را دارد.
A beginner’s guide to Mastodon, the open source Twitter alternative
