بررسی آمارهای اخیر نشان می دهد که گرایش دانشجویان به هوش مصنوعی به شدت در حال افزایش است و این موضوع باعث شده تا رشته های سنتی علوم کامپیوتر با کاهش متقاضی مواجه شوند، در حالی که برنامه های تخصصی مرتبط با هوش مصنوعی با استقبال بی نظیری روبه رو هستند.
پاییز امسال اتفاق عجیبی در پردیس های دانشگاه کالیفرنیا افتاد. برای اولین بار از زمان سقوط حباب دات کام، آمار ثبت نام در رشته علوم کامپیوتر کاهش پیدا کرد. طبق گزارش هفته گذشته سانفرانسیسکو کرونیکل، این آمار در کل سیستم امسال 6 درصد افت کرده، اون هم بعد از اینکه در سال 1403 (2024) شاهد کاهش 3 درصدی بودیم. با وجود اینکه طبق آمار دی ماه (ژانویه) مرکز تحقیقات ملی دانشجویی، ثبت نام کلی دانشگاه ها در سطح کشور 2 درصد رشد داشته، اما دانشجوها دارن از رشته های سنتی علوم کامپیوتر (CS) فاصله می گیرن. این پدیده نشان دهنده تغییر در گرایش دانشجویان به هوش مصنوعی است.
تنها استثنا، دانشگاه کالیفرنیا سن دیگو (UC San Diego) است؛ یعنی تنها پردیس از مجموعه UC که پاییز امسال یک رشته تخصصی هوش مصنوعی اضافه کرد.
دلایل و ابعاد گرایش دانشجویان به هوش مصنوعی
ممکنه همه این ها یه اتفاق گذرا به نظر برسه که به خبرهای مربوط به کم شدن فرصت های شغلی برای فارغ التحصیل های علوم کامپیوتر گره خورده. اما به احتمال زیاد، این یه نشونه از آینده ست؛ آینده ای که چین با اشتیاق خیلی بیشتری داره به استقبالش می ره. همون طور که نشریه MIT Technology Review در تیر ماه (جولای) گذشته گزارش داد، دانشگاه های چین تمرکز زیادی روی سواد هوش مصنوعی گذاشتن و به اون نه به عنوان یک تهدید، بلکه به عنوان یک زیرساخت حیاتی نگاه می کنن. در حال حاضر نزدیک به 60 درصد دانشجوها و اساتید چینی، روزی چندین بار از ابزارهای هوش مصنوعی استفاده می کنن. این آمار نشان دهنده رشد قابل توجه گرایش دانشجویان به هوش مصنوعی در این کشور است. دانشگاه هایی مثل چجیانگ (Zhejiang) گذروندن واحدهای هوش مصنوعی رو اجباری کردن و موسسات برتری مثل سینگ هوا (Tsinghua) هم دانشکده های کاملا جدید و بین رشته ای برای هوش مصنوعی راه انداختن. توی چین، تسلط به هوش مصنوعی دیگه یه انتخاب نیست، بلکه یه پیش نیاز اساسی و واجبه.
دانشگاه های آمریکا دارن به آب و آتیش می زنن تا خودشون رو برسونن. در طول دو سال گذشته، ده ها دانشگاه برنامه های آموزشی مخصوص هوش مصنوعی رو راه اندازی کردن. این تلاش ها پاسخی به افزایش گرایش دانشجویان به هوش مصنوعی و نیاز بازار کار است. طبق گفته مسئولین MIT، رشته «هوش مصنوعی و تصمیم گیری» حالا دومین رشته پرطرفدار در این دانشگاهه. همون طور که نیویورک تایمز در آذر ماه (دسامبر) گزارش داد، دانشگاه جنوب فلوریدا در ترم پاییز، بیش از 3000 دانشجو رو در دانشکده جدید هوش مصنوعی و امنیت سایبری ثبت نام کرده. دانشگاه بوفالو هم تابستون گذشته بخش جدید «هوش مصنوعی و جامعه» رو راه انداخت که هفت رشته تخصصی جدید در مقطع کارشناسی ارائه می ده و حتی قبل از اینکه رسما کارش رو شروع کنه، بیش از 200 متقاضی داشت که بسیاری از آن ها به دنبال یادگیری تکنیک های ساخت آسان برنامه هوش مصنوعی برای ورود به بازار کار هستند.
این تغییر و تحول همه جا هم بی دردسر نبوده. وقتی مهر ماه (اکتبر) با لی رابرتز، رئیس دانشگاه کارولینای شمالی در چاپل هیل (UNC Chapel Hill) صحبت کردم، اوضاع رو به یه طیف تشبیه کرد؛ بعضی از اساتید با آغوش باز به استقبال هوش مصنوعی رفتن و بعضی های دیگه ترجیح دادن سرشون رو مثل کبک زیر برف نگه دارن. رابرتز که قبلا مدیر امور مالی بوده و از خارج از فضای آکادمیک اومده، با وجود مقاومت اساتید، به شدت دنبال ادغام هوش مصنوعی در دانشگاه بود.
یک هفته قبلش، دانشگاه UNC اعلام کرده بود که برای ایجاد یک نهاد متمرکز بر هوش مصنوعی، دو دانشکده رو با هم ادغام می کنه؛ تصمیمی که با اعتراض اساتید روبه رو شد. رابرتز حتی یک معاون آموزشی مخصوص هوش مصنوعی هم منصوب کرده بود. او در ادامه به بحث گرایش دانشجویان به هوش مصنوعی و چالش های آن اشاره کرد و به من گفت: «هیچ کس بعد از فارغ التحصیلی به دانشجوها نمی گه کارت رو به بهترین شکل انجام بده، اما اگه از هوش مصنوعی استفاده کنی به دردسر می افتی. با این حال، ما الان اساتیدی داریم که عملا دارن همین حرف رو می زنن.»
والدین هم در این مسیر پرفراز و نشیب نقش دارن. دیوید رینالدو، مدیر موسسه مشاوره پذیرش College Zoom، به نشریه کرونیکل گفت والدینی که زمانی بچه هاشون رو به سمت رشته علوم کامپیوتر هل می دادن، حالا دارن اون ها رو به سمت رشته های دیگه ای هدایت می کنن که به نظر می رسه در برابر خودکارسازی توسط هوش مصنوعی مقاوم تر باشن، از جمله مهندسی مکانیک و برق. این تغییر در اولویت های والدین نیز بر گرایش دانشجویان به هوش مصنوعی تاثیرگذار است.
اما آمار ثبت نام نشون می ده که دانشجوها دارن با انتخاب هاشون رای می دن. بر اساس نظرسنجی مهر ماه (اکتبر) توسط انجمن غیرانتفاعی تحقیقات محاسباتی (CRA) که اعضای اون شامل دپارتمان های علوم و مهندسی کامپیوتر از دانشگاه های مختلف هستن 62 درصد از شرکت کنندگان گزارش دادن که رشته های محاسباتی اون ها در پاییز امسال با کاهش ثبت نام دانشجو در مقطع کارشناسی مواجه شده. این موضوع نشان می دهد که گرایش دانشجویان به هوش مصنوعی یک روند رو به رشد است. با رشد سریع برنامه های هوش مصنوعی، به نظر نمی رسه که با خروج از دنیای تکنولوژی طرف باشیم، بلکه بیشتر شبیه یه مهاجرته. دانشگاه جنوب کالیفرنیا (USC) پاییز آینده یک رشته هوش مصنوعی راه می ندازه؛ دانشگاه های کلمبیا، پیس و ایالتی نیومکزیکو و خیلی های دیگه هم همین مسیر رو پیش گرفتن. دانشجوها تکنولوژی رو رها نمی کنن، بلکه دارن رشته هایی رو انتخاب می کنن که روی هوش مصنوعی تمرکز دارن.
هنوز خیلی زوده که بگیم این تغییر جهت دائمیه یا فقط یه نگرانی موقتیه. اما قطعا یه زنگ خطر برای مدیرانیه که سال هاست دارن با نحوه برخورد با هوش مصنوعی در کلاس های درس دست وپنجه نرم می کنن. بحث در مورد اینکه آیا چت جی پی تی (ChatGPT) رو ممنوع کنیم یا نه، دیگه قدیمی شده. سوال الان اینه که آیا دانشگاه های آمریکا می تونن به اندازه کافی سریع حرکت کنن یا اینکه همچنان به بحث و جدل درباره کاری که باید انجام بدن ادامه می دن، اون هم در حالی که دانشجوها با توجه به گرایش دانشجویان به هوش مصنوعی، به دانشگاه هایی می رن که از قبل جواب این سوال ها رو پیدا کردن.
در نهایت، فضای آموزشی جهان در حال تجربه گذاری تاریخی است که در آن مهارت های قدیمی جای خود را به توانمندی های جدید در حوزه تکنولوژی های هوشمند می دهند. موفقیت در این مسیر نیازمند انعطاف پذیری هرچه بیشتر نهادهای علمی در برابر خواسته های نسل جدید و نیازهای متغیر بازار کار خواهد بود.
The great computer science exodus (and where students are going instead)
